Menu

محله دهقان

درباره محله

محله ای که امروزه دهقان نامیده می شود در ابتدا بخش کوچکی از محله ای بزرگتر به نام نظام آباد بوده که محدوده آن از میدان امام حسین آغاز می شده و تا چهارراه نظام آباد ادامه داشته است. محدوده غربی این محله(نظام آباد) که بعدها به چند محله کوچکتر تقسیم شد به خیابان نظام آباد می رسید و از شرق به خیابان دماوند محدود می شد.(رمضان خوریان، معتمد)
     این محله تا دهه 1330 از نظر تقسیمات شهری در خارج از محدوده شهری تهران قدیم  قرار داشت و تا پیش از آن سکونتی در آن وجود نداشت بطوریکه سراسر محله بیابان بود و بیابان ها تا میدان رسالت امروزی در شمال و تا میدان امام حسین در جنوب  را فراگرفته بودند. در خود محله تنها چیزی که به چشم می خورد تپه ها و کتل هایی بودند که تا سال ها پس از ساخت منازل هم رفت و آمد را برای ساکنان مشکل کرده بودند و تنها چند منزل مسکونی به صورت پراکنده ساخته شده بود. (رمضان خوریان، معتمد)
     محله دهقان و محلات مجاور که روی هم رفته  محله نظام آباد را تشکیل می دادند از دهه 1330 رفته رفته به شکل مسکونی درآمدند و افرادی از اقشار کاسب و کارگر بویژه تعداد زیادی از کارگران ساختمانی  اولین ساکنان این محله بودند.( اسکندرزاده، معتمد) در آن زمان افراد ذی نفوذی که در دربار رفت و آمد داشتند از جمله سرهنگ خوشنویسان سرهنگ مسعودنیا، تیمسار رزم آرا و امیر شرفی از قدرت خود استفاده کدند و قسمت های زیادی از زمین های این محل را تصاحب کردند. سپس زمین ها را قطعه قطعه کردند و به اقشار کارگر و مهاجرین تازه وارد به تهران فروختند. از دیگر زمینداران محل می¬توان به نعمان یهودی اشاره کرد که پدرش( عزیز جهود) در دربار ناصرالدین شاه نفوذ زیادی داشت و مورد علاقه شاه بود به همین دلیل شاه زمین های زیادی را در این محله به او بخشید و پسرش نعمان زمین ها را خرد کرده و به فروش رساند. همچنین برادران زکی ترکه معروف به هفت کچلان نیز مقدار زیادی زمین در محله داشتند  که به فروش رساندند. این برادران باج گیرانی بودند که بعدها به عنوان مشتری یاب در شهرنو(محل خودفروشی زنان) مشغول به فعالیت شدند. .(سید سیف الله بطحایی، معتمد محل)
     ساکنین اولیه این محله و محلات مجاور اقشار مستضعف و بیشتر مهاجرانی بودند که به دلیل ارزانی زمین ها به این محل آمدند. علاوه بر اینها گروهی از گروهبانان ارتش نیز که محل خدمتشان در پادگان عشرت آباد بود، جزء ساکنان اولیه این محله به شمار می¬رفتند. بنابراین علت شکل گیری محله به جز افراد صاحب نفوذ افرادی بودند که زمین های دور از شهر را به قیمت های نازل خریداری کرده و ساکن شدند. .(سید سیف الله بطحایی، معتمد محل)
     به دلیل خارج بودن از محدوده شهری، این محله از آب لوله کشی محروم بود و آب مورد نیاز مردم از طریق آب قنات که در آب انبار ذخیره می شد تأمین می گردید. علاوه بر آب انبار، مقداری از آب مصرفی ساکنان از آب فشارکی تأمین می شد که به صورت ایستگاه  های آب در هر کوچه و برزنی قرار داده    شده بود. همچنین آب شاهی هم وجود داشت که از سوی دولت به مردم فروخته می شد.(علی میرزائی،شورایار)
       در اواخر دهه 1330 و اوایل دهه 1340 رفته رفته تپه ها وکتل های موجود در محل صاف شده و خیابان کشی در محله آغاز شد و محله شکل امروزی خود را پیدا کرد. از سال 1336 روند مسکونی شدن محله شتاب بیشتری پیدا کرد و چند نانوایی بویژه در خیابان گرگان ساخته شد که نان مصرفی مردم را تأمین می کردند اما به دلیل جمعیت کم محله مقدار زیادی از نان های پخته شده از بین می رفت و مصرف نمی شد. پیش از آن مردم برای خرید نان به سه راه ژاله می¬رفتند. (رمضان خوریان، معتمد)
     از سال 1349 محله از طریق کارخانه برق بین الملل صاحب برق شد و پس از آن بود که ساخت اماکن عمومی مثل مدرسه و حمام عمومی آغاز شد. به علت سودجویی زمینداران از ابتدا در این محل زمینی به مراکز فرهنگی و تفریحی مثل پارک اختصاص داده نشد و این مشکل تا به امروز حل نشده باقی مانده است.
   از نظر بافت انسانی ساکنان اولیه محله بیشتر از اهالی اراک و اصفهان و سبزوار بودند اما امروزه این ترکیب از بین رفته است و از همه اقوام در این محله زندگی می¬کنند. از لحاظ مذهبی نیز یهودیان و مسلمانان بیشترین سکنه این محله بوده اند که با مهاجرت یهودیان به خارج از کشور امروزه اکثریت قریب به اتفاق ساکنان محله را مسلمانان تشکیل می¬دهند. .(سید سیف الله بطحایی، معتمد محل)
   به جز مهاجرت یهودیان و ورود ساکنان جدید از اقوام مختلف، که ترکیب محله را از نظر بافت انسانی دچار تغییرات نسبتاً زیادی کرده اما بافت کالبدی محل تغییر چندانی نداشته و محله تقریباً دست نخورده باقی مانده است و تنها کوچه و خیابان ها در بعضی موارد اندکی تعریض شده اند و در سال های اخیر که طرح ساخت اتوبان امام علی(ع) در دست اجراست منازل زیادی در محله خریداری و تخریب شده اند.(سید سیف الله بطحایی، معتمد محل)
 اما پس از پیروزی انقلاب اسلامی و شروع توزیع کالاهای اساسی میان مردم، نوعی تقسیم بندی ضمنی در محلات بوجود آمد و محله نظام آباد به چند محله کوچکتر تقسیم شد که یکی از آن محلات به احترام شهید دهقان از شهدای جنگ تحمیلی که ساکن همین محله بودند محله دهقان نامیده شد. (رمضان خوریان، معتمد)
      علی رغم ثبات نسبی ، این محل تغییراتی را نیز شاهد بوده از جمله می توان به آسیابی قدیمی اشاره کرد که در سال های اول پیدایش محله در شمال میدان امام حسین وجود داشته و بعدها در حدود 50 سال پیش از بین رفته است. همچنین در روبروی مسجد امام حسین (ع) که در سال 1350 ساخته شد، یک مدرسۀ قدیمی وجود داشت به نام مدرسۀ فروغی که بعدها تخریب و در همان مکان مدرسۀ بعثت تأسیس گردید. از دیگر ساختمان های مهم که در این محله بوده می توان به کارخانه برق بین الملل اشاره کرد که در این محل بوده و برق مناطق وسیعی از تهران را تأمین می کرده است. (علی میرزائی،شورایار)
     همچنین زمینی که امروزه به عنوان انبار مترو استفاده می¬شود در گذشته متعلق به آقای شهیدزاده وکیل دکتر مصدق بوده که در سال 1357 به همت اهالی به پارک تبدیل شد و از حدود 13 سال پیش به عنوان انبار مترو از آن استفاده می¬شود.(سید سیف الله بطحایی، معتمد محل)

Live Tabs

دبیر شورایاری